Farklı diller
Bir hasta için "görüntüleme" tek bir şey değildir. Röntgen vücudu X-ışınının gözünden görür; ultrason ses dalgalarının yankısıyla; MR çekirdeklerin manyetik davranışıyla; nükleer tıp ise vücuda verilen radyoaktif maddenin yaydığı ışınla. Her biri farklı bir fiziksel dile dayanır ve bu yüzden her biri farklı bir soruya iyi yanıt verir.1
Bu yüzden "en iyi modalite" diye tek bir cevap yoktur — sadece belirli bir soru için en uygun modalite vardır.
Karşılaştırma tablosu
Aşağıdaki tablo temel modaliteleri yan yana koyuyor. Çözünürlük değerleri Bushberg Tablo 1-1'den, doz değerleri Tablo 11-8'den alınmıştır:12
| Modalite | Fiziksel ilke | İyonlaştırıcı? | Sınır çözünürlük | Tipik etkin doz | Güçlü olduğu alan |
|---|---|---|---|---|---|
| Röntgen | X-ışını zayıflaması | Evet | 0,08 (film) – 0,17 (dijital) mm | ~0,1 mSv (akciğer) | Kemik, akciğer, hızlı genel bakı |
| Floroskopi | Gerçek zamanlı X-ışını | Evet | ~0,125 mm | Süreye bağlı değişken | Girişim, hareketli süreçler |
| Mamografi | Düşük enerjili X-ışını | Evet | 0,03–0,10 mm — en yüksek | ~0,4 mSv | Meme, mikrokalsifikasyon |
| BT | Tomografik X-ışını | Evet | ~0,3 mm | ~2–8 mSv | Kesit, yumuşak doku, travma/acil |
| Ultrason (5 MHz) | Ses dalgası yankısı | Hayır | ~0,3 mm | İyonlaştırıcı radyasyon dozu yok | Gebelik, yumuşak doku, kan akımı |
| MR | Manyetik rezonans | Hayır | ~1,0 mm (alanla iyileşir) | İyonlaştırıcı radyasyon dozu yok | Yumuşak doku kontrastı, nöro |
| Nükleer tıp / SPECT | Radyoaktif bozunma | Evet | 2,5–7 mm | Verilen radyofarmasötik aktiviteye bağlı | Fonksiyon / metabolizma |
| PET | Pozitron–elektron yok oluşu | Evet | ~5 mm | Radyofarmasötik + varsa BT bileşenine bağlı | Onkoloji, metabolik aktivite |
Tablodan iki şey hemen göze çarpar: mamografi en yüksek uzaysal çözünürlüğe sahiptir (çünkü en küçük yapıları arar), nükleer tıp ise en düşük çözünürlüğe — ama o, anatomiden çok işlevi görüntüler, ki bu başka hiçbir modalitenin yapamadığı şeydir.
İyonlaştırıcı mı?
Modaliteler arasındaki en kritik ayrımlardan biri budur. Röntgen, floroskopi, mamografi, BT ve nükleer tıp iyonlaştırıcı radyasyon kullanır — yani doz vardır ve optimize edilmesi gerekir. Ultrason ve MR ise iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz; bu yüzden özellikle gebelik ve çocuklarda, klinik olarak uygunsa tercih edilebilirler.
Hangi modaliteyi ne zaman seçmeli?
Peki hangisini ne zaman? Bunun tek bir formülü yok; çünkü doğru seçim, klinik sorunun anatomik yerine ve doku özelliklerine bağlıdır. Bir modaliteyi diğerine üstün kılan, onun o belirli soruya verdiği yanıttır.
Bushberg bunu şöyle özetler: belirli bir klinik durum için en iyi modaliteyi seçmek, her modalitenin fiziksel ilkelerini anlamayı gerektirir.1 İşte radyoloji fiziğinin ve bu sitenin amacı da budur: o fiziksel ilkeleri — ve onların doz ile kaliteye yansımasını — anlaşılır kılmak.
Kaynaklar
- Bushberg JT, Seibert JA, Leidholdt EM, Boone JM. The Essential Physics of Medical Imaging, 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins, 2011. Modalitelerin fiziksel ilkeleri ve sınır uzaysal çözünürlükleri (Tablo 1-1, s.5). Atıflardaki sayfa numaraları bu baskıya aittir.
- Bushberg JT, et al., a.g.e., Tablo 11-8 (s.399–400) — tetkik bazlı tipik etkin dozlar (kaynak: Mettler FA Jr, et al. Radiology 2008;248:254–263).