Genel bakış
Konvansiyonel röntgende, X-ışını tüpünden çıkan ışın hastayı tek seferde geçer ve karşı taraftaki dedektöre düşer. Dokuların farklı zayıflatma özellikleri (kemik çok, hava az tutar) dedektörde bir gölge desenine dönüşür; bu projeksiyon görüntüsü tanıya temel oluşturur. Hızlı, ucuz ve yaygın olması nedeniyle göğüs, iskelet ve karın değerlendirmesinde ilk basamak tetkik olarak kullanılır.1
Nasıl çalışır?
Görüntü kalitesini iki temel parametre yönetir. kVp (tüp gerilimi) ışının enerjisini belirler: yüksek kVp daha girgin bir ışın ve daha düşük kontrast verir (örneğin göğüs grafisinde yüksek-kV tekniği tercih edilir), düşük kVp ise kemik gibi yapılarda yüksek kontrast sağlar. mAs (tüp akımı × süre) üretilen foton sayısını, dolayısıyla görüntü gürültüsünü ve hasta dozunu belirler.1
Temel bileşenler
Bir radyografi sistemi şunları içerir: X-ışını tüpü ve onu besleyen jeneratör; ışın alanını sınırlayan kolimatör; saçılan radyasyonu süzerek kontrastı artıran grid (ızgara); ışını yakalayan dedektör; ve uygun pozlama bittiğinde ışını otomatik kesen otomatik pozlama kontrolü (AEC). Grid kontrastı iyileştirir ancak saçılanla birlikte primer ışının bir kısmını da tuttuğu için dozu artırır; kullanımı tetkike göre dengelenir.1
CR ve DR dedektörler
Modern radyografi büyük ölçüde dijitaldir ve iki ana dedektör ailesi vardır. CR (computed radiography), fotouyarımlı fosfor plaka kullanır; plaka ayrı bir okuyucuda taranarak dijital görüntüye çevrilir. DR (digital radiography) ise düz-panel dedektörle görüntüyü doğrudan ve anında dijital ortama aktarır. DR sistemleri genellikle daha yüksek dedektör verimliliği sunar ve bu, görüntü kalitesini koruyarak doz düşürme potansiyeli sağlar.1
%20chest%20radiograph%20(X-ray).jpg?width=700)
Doz özellikleri
Radyografi, tek atımlı ve genellikle düşük dozlu bir tetkiktir. Posteroanterior (PA) göğüs grafisi için ortalama erişkin efektif dozu yaklaşık 0,02 mSv, lateral göğüs grafisi için yaklaşık 0,04 mSv düzeyindedir.2 Bu, doğal fon radyasyonunun (yılda ~3 mSv) çok küçük bir kesrine karşılık gelir ve BT gibi kesitsel tetkiklere göre belirgin biçimde düşüktür.2 Yine de "düşük doz" gereksiz tetkik anlamına gelmez; her grafi klinik gerekçeyle istenmelidir.3
Kaynaklar
- U.S. FDA. Medical X-ray Imaging (radiography principles, components, detectors). fda.gov · Medical X-ray Imaging
- U.S. FDA. Initiative to Reduce Unnecessary Radiation Exposure from Medical Imaging (typical effective doses; background ≈ 3 mSv/yr). fda.gov · White Paper
- RadiologyInfo.org (RSNA/ACR). Radiation Dose in X-Ray and CT Exams. radiologyinfo.org
- Görseller / Images: Dedicated chest x-ray room.jpg (CC BY-SA 4.0); Normal PA chest radiograph (CC0), Wikimedia Commons.