Genel bakış
Floroskopi, X-ışınını sürekli (veya darbeli) olarak vererek vücudun içinde olup biteni gerçek zamanlı, hareketli bir görüntü olarak gösterir. Bu özellik onu girişimsel radyoloji ve kardiyoloji (anjiyografi, stent, kateter), gastrointestinal baryumlu tetkikler ve ortopedik cerrahi gibi rehberlik gerektiren işlemlerin vazgeçilmezi yapar.1
Nasıl çalışır?
Klasik sistemlerde, hastayı geçen ışın bir görüntü yoğunlaştırıcıya (image intensifier) düşer; bu tüp X-ışınını yüksek parlaklıkta görünür ışığa çevirerek düşük ışın yoğunluğunda bile izlenebilir bir görüntü üretir. Modern cihazlar görüntü yoğunlaştırıcının yerini büyük ölçüde düz-panel dedektörlere bırakmıştır. Tüp ve dedektör çoğunlukla bir C-kol üzerinde karşılıklı durur ve hastanın etrafında farklı açılara döndürülebilir.1
Sürekli vs darbeli (pulsed) floroskopi
En önemli doz azaltma yaklaşımlarından biri darbeli (pulsed) floroskopidir: ışın sürekli değil, saniyede belirli sayıda kısa atım hâlinde verilir. Sürekli floroskopiden saniyede 15 atıma geçmek gibi bir değişiklik, doz tasarrufu sağlayabilir; literatürde bu geçiş için yaklaşık %22'lik bir doz tasarrufu bildirilmiştir.2 Buna ek olarak son görüntüyü dondurma (last image hold), kolimasyon, ızgaranın çıkarılması, ışın filtrelemesi ve hastaya/dedektöre olan mesafenin ayarlanması gibi teknikler dozu düşürür.2
Doz ve deterministik etkiler
Floroskopinin kendine özgü riski, uzun süren girişimsel işlemlerde cilde birikebilen yüksek dozdur. 1980'lerde girişimsel kullanımın yaygınlaşmasının ardından, 1990'a doğru radyasyona bağlı cilt yaralanmaları bir endişe hâline gelmiş; bunların en olası nedeni normal doz hızlarında yapılan çoklu ve uzun işlemler olarak görülmüştür.3 Bu tür deterministik yaralanmalar (cilt hasarı, saç dökülmesi, katarakt) yalnızca dokuya verilen doz bir eşik değeri aştığında ortaya çıkar.3
Deterministik ve stokastik etkiler arasındaki ayrımı ve eşik kavramını ayrıntılı ele aldığımız yazı: Radyasyondan Korunmanın Temelleri.
Kaynaklar
- U.S. FDA. Fluoroscopy (principles, image intensifier/flat panel, clinical uses). fda.gov · Fluoroscopy
- Mahesh M. Fluoroscopy: Patient Radiation Exposure Issues. RadioGraphics 2001 (pulsed fluoroscopy and dose-reduction techniques). pubs.rsna.org
- Wagner LK, Archer BR, et al. (review of fluoroscopic skin injury and deterministic thresholds). See also ICRP Publication 118, Statement on Tissue Reactions. icrp.org · Publication 118
- Görsel / Image: File:Mobile X-ray image intensifier.JPG, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.