Floroskopi, radyolojinin "canlı yayını"dır: görüntü gerçek zamanlı oluşur ve bir girişimsel işlem dakikalarca, hatta saatlerce sürebilir. Bu süre, floroskopiyi diğer modalitelerden ayırır — çünkü hasta cildinde deterministik etki eşiğine (eritem, geçici epilasyon) ulaşabilecek kümülatif dozlar söz konusudur. Bu yüzden floroskopi kalite kontrolü iki ucu birden tutmak zorundadır: doz hızı yasal sınırı aşmamalı, ama görüntü de tanısal kalacak kadar iyi olmalıdır.
Floroskopi neden özel?
Diğer çekimler "tek kare"dir; floroskopi süreklidir. Saniyede onlarca kare, dakikalarca birikir. Üstelik girişimsel işlemlerde demet uzun süre aynı cilt bölgesine yönelebilir. Sonuç: tek bir röntgenin çok üstünde, birikimli bir cilt dozu. QC bu yüzden hem ekipmanın doz hızını sınırladığını, hem de o dozun karşılığında yeterli görüntüyü verdiğini doğrular.
Doz hızı limitleri
Floroskopinin en sıkı denetlenen parametresi maksimum giriş hava kerma hızıdır. ABD FDA düzenlemelerine göre normal floroskopide bu sınır 87,3 mGy/dk (10 R/dk), özel olarak etkinleştirilen (yüksek seviye) modda ise 175 mGy/dk (20 R/dk)'dır.1 Bu hızlar belirli konumlarda ölçülür: tüp masanın altındaysa masadan 1 cm yukarıda, C-kollu sistemde ise dedektörden kaynağa doğru merkez eksen üzerinde 30 cm'de.1 Tipik giriş hızları ince vücut bölgeleri için 8,7–17 mGy/dk (1–2 R/dk), ortalama hasta için 26–44 mGy/dk (3–5 R/dk)'dır; oblik/lateral projeksiyonlar ve obez hastalarda çok daha yükselebilir.1
AERC
Floroskopide pozlama hızı otomatik ayarlanır: otomatik doz hızı kontrolü (AERC) — eski adıyla otomatik parlaklık kontrolü (ABC) — görüntünün sinyal-gürültü oranını (SNR) sabit tutmaya çalışır.1 Sistem ince bir bölgeden kalın bir bölgeye geçtiğinde dedektöre daha az foton ulaşır; AERC sensörü bunu algılar ve jeneratöre pozlama hızını artırması için sinyal gönderir. Sürekli floroskopide mA ve kV'yi, darbeli (pulsed) floroskopide ise darbe genişliği/yüksekliği ve kV'yi değiştirir.1 mA ve kV'nin hasta kalınlığıyla nasıl değiştiği, doz ile görüntü kalitesi arasındaki dengeyi doğrudan belirler — bu yüzden AERC davranışı QC'de denetlenir.
Fantomla doz ölçümü
Doz hızları, alana yerleştirilen doku eşdeğeri bir PMMA fantomu ve önüne konan bir iyon odasıyla ölçülür.1 Ölçüm, sistemin tüm tipik modlarında (büyütme, düşük doz/yüksek kontrast, sine, DSA) ve farklı PMMA kalınlıklarında (örn. 10, 20, 30 cm) yapılır; böylece giriş dozu "hasta kalınlığının" fonksiyonu olarak çıkarılır. Maksimum doz hızını ölçmek için PMMA ile dedektör arasına bir kurşun levha konur; bu, AERC'yi en yüksek çıktısına sürer ve tabletop maksimum pozlama hızı ölçülebilir.1
Görüntü kalitesi
Doz tek başına yeterli değildir; o dozun karşılığı görüntü de denetlenir. Floroskopi QC'si yüksek ve düşük kontrast çözünürlüğü, görüntü gecikmesi (lag), geometrik bozulma (görüntü kuvvetlendiricilerde yastık biçimli bozulma), kontrast ve son görüntü tutma (last-image hold) işlevlerini kapsar. Son görüntü tutma, demet kapandıktan sonra son kareyi ekranda bıraktığı için doz vermeden inceleme sağlar ve dozu düşürmenin en pratik yollarından biridir; bu yüzden çalışırlığı QC'de doğrulanır.
Hasta cilt dozu
Girişimsel floroskopide asıl risk birikimli cilt dozudur. Modern sistemler referans nokta hava kerması ve kerma-alan çarpımını (KAP) gösterir; QC, bu göstergelerin doğru (kalibre) olduğunu denetler. Uzun işlemlerde tepe cilt dozunun deterministik eşikleri aşmadığından emin olunmalıdır. Cilt dozu, KAP ve deterministik etkilerin nasıl tanımlandığı ayrı yazıda: Floroskopide Doz.
Kim, ne sıklıkta?
Floroskopi QC'si katmanlıdır. Teknikerler/operatörler günlük kontrolleri ve görsel kalite denetimini yapar; doz azaltma uygulamalarını (kolimasyon, darbeli mod, son görüntü tutma) kullanır. Medikal fizik uzmanları doz hızı limitlerinin ölçümü, AERC performansı, görüntü kalitesi ve geometrik testleri üstlenir — özellikle kabul/devreye alma, periyodik denetim ve servis sonrası. Girişimsel sistemlerde fizikçi ayrıca hasta doz göstergelerinin kalibrasyonunu ve cilt dozu izleme protokolünü doğrular.
Kaynaklar
- Bushberg JT, Seibert JA, Leidholdt EM, Boone JM. The Essential Physics of Medical Imaging, 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins, 2011. Bölüm 9 (Floroskopi): otomatik doz hızı kontrolü (AERC), eski adıyla otomatik parlaklık kontrolü (ABC) — SNR'yi sabit tutmak için pozlama hızını düzenler (s.292); maksimum giriş hava kerma hızı — normal floroskopi 87,3 mGy/dk (10 R/dk), özel/yüksek seviye 175 mGy/dk (20 R/dk); ölçüm konumları — masa altı tüpte masadan 1 cm yukarı, C-kollu sistemde dedektörden kaynağa doğru 30 cm (s.304–305); tipik giriş hızları 8,7–17 mGy/dk (ince), 26–44 mGy/dk (ortalama hasta) (s.305); PMMA fantom + iyon odasıyla giriş doz hızı ölçümü ve AERC'yi maksimuma sürmek için kurşun levha (Şekil 9-16, s.305). Sayfa numaraları bu baskıya aittir.
- U.S. FDA, 21 CFR 1020.32 — floroskopik ekipman performans standartları ve giriş hava kerma hızı sınırları. accessdata.fda.gov
- Kesin tolerans değerleri ve test sıklıkları ulusal düzenlemeler ile uluslararası protokoller (IAEA, IEC 60601-2-43, AAPM) ve kurum prosedürlerince belirlenir. Hasta cilt dozu, KAP ve deterministik etkiler için bkz. Floroskopide Doz.