Röntgen ve standart Bilgisayarlı Tomografide (BT) X-ışını cihaz tarafından üretilir; çekim bittiği anda hastanın vücudunda sıfır radyasyon kalır.5
Ancak PET-BT ve Sintigrafi (SPECT) tetkiklerinde hastaya damar yoluyla radyoaktif bir izotop (radyofarmasötik) enjekte edilir. Bu madde hedef dokuya bağlanarak vücudun içinden dışarıya doğru gama ışınları yayar. Bu nedenle nükleer tıp hastaları, radyoizotop hızla bozunana ve vücuttan atılana kadar geçici bir süre çevrelerine düşük düzeyde ışın yayarlar.1
PET-BT'de Flor-18 (F-18 FDG): 110 Dakikalık Yarı Ömür
PET-BT taramalarında en yaygın kullanılan molekül Flor-18 işaretli Florodeoksiglikoz (F-18 FDG)'dur:2
- Fiziksel Yarı Ömür ($T_{1/2}$): Tam olarak **110 dakika (yaklaşık 1.8 saat)**tir.4
- Bozunma Hızı:
- Enjeksiyon anı: %100 aktivite
-
- saat: %50 aktivite
-
- saat: %25 aktivite
-
- saat (Eve varış): %12.5 aktivite
- 10–12. saat: <%1 aktivite (İhmal edilebilir düzey)
Çekimden 6–8 saat sonra aktivitenin büyük kısmı hem fiziksel bozunmayla hem de idrarla atılmış olur.2
Sintigrafide Teknesyum-99m (Tc-99m): 6 Saatlik Yarı Ömür
Kemik, böbrek veya miyokard perfüzyon sintigrafisinde kullanılan Teknesyum-99m (Tc-99m)'in fiziksel yarı ömrü 6 saattir.4 12 saatte aktivite %25'e, 24 saatte %6.25'e düşer. Tc-99m düşük enerjili (140 keV) bir gama yayıcı olduğundan çevreye yaydığı doz hızı oldukça zayıftır.3
Evde Temas ve İzolasyon Kuralları
Radyasyondan korunmada en etkili fizik kuralı Mesafe Kuralı (Ters Kare Yasası)'dır: Mesafe 1 metreden 2 metreye çıktığında alınan radyasyon dozu %75 oranında azalır.1
- Bebekler ve Küçük Çocuklar: İlk 6–12 saat boyunca çocukları kucağa alıp uyutmaktan kaçının. Aynı odada 1.5 – 2 metre mesafede oturmakta, konuşmakta veya yemek yemekte sakınca yoktur.2
- Hamileler: İlk 12 saat boyunca hamile bireylerle uzun süreli yakın temas kurulmamalı (2 metre mesafe korunmalıdır).1
- Yetişkinler: Hamile olmayan yetişkin aile bireyleri için özel bir oda izolasyonuna gerek yoktur.2
- Toplu Taşıma: Çekimden sonra toplu taşıma kullanılabilir; 2 saatten uzun sürecek yolculuklarda yan koltukta hamile veya bebek olmamasından kaçınmak tercih edilir.1
Sıvı Tüketimi ve Mesane Dozunun Azaltılması
- Bol Su İçin: Çekimden sonraki ilk 4–6 saat boyunca 1.5 – 2 litre su içmek, radyoaktif maddenin mesaneden hızla atılmasını sağlar. Bu durum hem hastanın kendi mesane dozunu düşürür hem de çevreye yayılan ışın süresini kısaltır.2
- Tuvalet Hijyeni: İlk 24 saat idrar yaparken sıçratmamaya özen gösterilmeli, klozet kapağı kapatılarak sifon 2 kez çekilmeli ve eller yıkanmalıdır.1
Emziren Anneler İçin Nükleer Tıp Kuralları
Nükleer tıp radyofarmasötiklerinde kullanılan izotopa göre geçici bir süre emzirmeye ara verilmesi gerekebilir:4
- F-18 FDG (PET-BT): Genellikle 4 ila 12 saat emzirmeye ara verilmesi ve bu süredeki sütün sağılarak atılması önerilir.2, 4
- Tc-99m Bileşikleri (Sintigrafi): Bileşiğe bağlı olarak 4 ila 24 saat süt sağma ve bekleme süresi uygulanır.4
Kaynaklar
- IAEA. Release of Patients After Radionuclide Therapy. Safety Reports Series No. 63, International Atomic Energy Agency, Vienna, 2014.
- SNMMI (Society of Nuclear Medicine and Molecular Imaging). Patient Information and Radiation Safety in Diagnostic Nuclear Medicine, 2021.
- EANM (European Association of Nuclear Medicine). Radiation Protection of the Patient in Nuclear Medicine. EANM Guidelines, 2020.
- ICRP. Radiation Dose to Patients from Radiopharmaceuticals. ICRP Publication 128, 2015.
- İlişkili DoseSave yazıları: Röntgen Çekilen Biri Radyasyon Yayar mı? · Doğal Fon Radyasyonu · Radyasyon Birimleri
Sıkça Sorulan SorularFrequently Asked QuestionsHäufig gestellte FragenPreguntas frecuentes
PET-BT çekildikten sonra etrafımdaki insanlara radyasyon bulaştırır mıyım?
Hayır. Radyasyon virüs gibi bulaşıcı bir madde değildir. Vücudunuza verilen radyoaktif madde (F-18 FDG) hızla bozunarak zayıflar ve idrarla atılır. Sadece ilk 6-12 saat boyunca yakın mesafede hafif bir gama ışını yayılımı olur; bu nedenle çocuklarla ve hamilelerle uzun süreli yakın kucak temasından kaçınmak yeterlidir.
PET-BT sonrası ne kadar süre çocuklardan uzak durulmalıdır?
F-18'in yarı ömrü 110 dakikadır. Çekimden 6 saat sonra radyoaktivite %12.5'e, 10-12 saat sonra ise %1'in altına düşer. Bu nedenle ilk 6 ila 12 saat boyunca çocukları kucağa alıp uyutmak gibi çok yakın temaslardan kaçınmak, aynı odada 1-2 metre mesafede oturmak tamamen güvenlidir. 12 saat sonra hiçbir kısıtlama kalmaz.