Radyasyon Birimleri: Becquerel, Gray, Sievert

Bir haberde "şu kadar mikrosievert", başka birinde "şu kadar becquerel" geçer ve çoğu kişi için hepsi aynı bulanık "radyasyon miktarı" anlamına gelir. Oysa bu birimler farklı şeyleri ölçer. En kolay yolu, onları bir zincir olarak düşünmektir: kaynaktan başlayıp dokudaki biyolojik etkiye uzanan bir zincir. Becquerel zincirin başı, Sievert ise sonudur.

Becquerel (aktivite)

Becquerel (Bq), bir radyoaktif kaynağın ne kadar etkin olduğunu ölçer: saniyede kaç atom çekirdeğinin bozunduğunu.¹ 1 Bq = saniyede 1 bozunma. Bu, kaynağın bir özelliğidir — henüz hiçbir dokudan, hiçbir etkiden söz etmiyoruz. Örneğin bir nükleer tıp ilacının "kaç Bq" olduğu, kaynağın gücünü anlatır; ama bunun bir kişiye ne yapacağını tek başına söylemez.

Gray (soğurulan doz)

Zincirin ikinci halkası: radyasyon bir dokuya ulaştığında, oraya bir miktar enerji bırakır. Bu bırakılan enerjiye soğurulan doz denir ve birimi Gray (Gy)'dir: kilogram başına 1 joule (1 Gy = 1 J/kg).¹ Gray, "bu dokuya ne kadar enerji girdi?" sorusunu yanıtlar. Artık kaynaktan değil, dokudaki etkiden söz ediyoruz. (Tıpta sık kullanılan birim, binde biri olan miligray, mGy'dir.)

Sievert (etki)

Ama aynı miktar enerji (Gray), radyasyonun türüne ve hangi organa girdiğine göre farklı biyolojik zarar verir. Örneğin alfa parçacığı, aynı enerjiyi bıraksa bile X-ışınından çok daha tahrip edicidir. Bu farkı hesaba katmak için soğurulan doz, radyasyon ağırlık faktörüyle çarpılır → eşdeğer doz; organların farklı duyarlılığı için doku ağırlık faktörüyle toplanır → efektif doz. İkisinin de birimi Sievert (Sv)'dir.² Sievert, "bu dozun biyolojik anlamı nedir?" sorusunu yanıtlar — ve radyasyon güvenliğinde asıl konuştuğumuz birim budur. (X-ışını ve gama için ağırlık faktörü 1 olduğundan, tıpta 1 mGy ≈ 1 mSv kabul edilir; alfa için faktör çok daha yüksektir.)

Üçü bir zincir

← Tüm makaleler