BT konsolunda taramadan önce gördüğünüz CTDIvol değeri, o protokolün doz çıktısının özetidir. Ama bu sayı tam olarak neyi ölçer? Kısa yanıt: CTDI, bir tarama için tarayıcının ürettiği dozu standart bir fantomda özetleyen bir indekstir — bir hastaya ait gerçek doz değil. Bu yazı CTDI ailesini (CTDI100 → CTDIw → CTDIvol) adım adım açıklar. Daha geniş çerçeve için: BT'de Doz.
CTDI nedir?
CTDI (Computed Tomography Dose Index / BT Doz İndeksi), tek bir eksenel rotasyonda yayılan dozu, ışın genişliğine bölünmüş biçimde tanımlar.1 Amacı baştan beri farklı BT tarayıcılarının doz çıktısını karşılaştırılabilir kılmaktı.1 CTDI tek bir sayı değil, birbirine bağlı bir kavram ailesidir: ölçülen CTDI100, ağırlıklı CTDIw ve hacimsel CTDIvol.
Nasıl ölçülür?
Ölçüm, 100 mm uzunluğunda silindirik ("kalem") bir iyon odasıyla ve standart bir PMMA fantomda yapılır: baş için 16 cm, gövde için 32 cm çaplı.1 Kalem oda, fantomun merkez deliğine ve periferik deliklerine sırayla yerleştirilir. CTDI100, z ekseni boyunca ±50 mm'lik doz dağılımının integralidir.1 Merkez ve periferi ölçümleri ⅓–⅔ ağırlıkla birleştirilerek kesitteki ortalama dozu temsil eden CTDIw elde edilir:1
CTDIvol ve pitch
Sarmal (helical) taramada doz, pitch ile ters orantılıdır: pitch, gantri bir tam dönüş yaparken masanın ilerlediği mesafenin, nominal ışın genişliğine oranıdır.1 Bu yüzden CTDIw, hacimsel CTDIvol'e şöyle dönüşür:1
Pitch arttıkça (masa daha hızlı ilerler) CTDIvol düşer. Konsolda gösterilen değer budur; tarayıcı, fabrikada kV aralığı için ölçülen değeri mAs ve pitch ile ölçekleyerek gösterir.1 CTDIvol, tarama uzunluğu (L) ile çarpılınca DLP'yi verir.
Hasta dozu mu?
Hayır — ve bu en sık karıştırılan noktadır. CTDIvol bir doz indeksidir, hasta dozu olarak tasarlanmamıştır.1 Standart bir PMMA fantomda ölçülür; gerçek hasta boyutunu, şeklini ya da organ dozunu temsil etmez. İki hasta aynı CTDIvol ile taransa bile, ince ve kalın hastanın aldığı gerçek doz farklıdır. Hasta boyutunu hesaba katan düzeltme için SSDE (boyut-özel doz tahmini) kullanılır; ayrıntısı BT'de Doz yazısındadır.
Kaynaklar
- Bushberg JT, Seibert JA, Leidholdt EM, Boone JM. The Essential Physics of Medical Imaging, 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins, 2011. §11 (CT): CTDI ve CTDI100 — 100 mm 'kalem' (pencil) iyon odası, 16 cm (baş) / 32 cm (gövde) PMMA fantom (Şekil 11-7, Denklem 11-8); CTDIw = ⅓·merkez + ⅔·periferi (Denklem 11-9); pitch tanımı ve doz ∝ 1/pitch (Denklem 11-10); CTDIvol = CTDIw/pitch (Denklem 11-11); CTDIvol'ün bir doz indeksi olduğu, hasta dozu olarak tasarlanmadığı (s.388–390). Sayfa numaraları bu baskıya aittir.
- İlişkili: BT'de Doz (CTDI, DLP, SSDE) · DLP Nedir? · BT Görüntüleme Parametreleri