İki dedektör aynı dozda farklı kalitede görüntü üretebilir. Peki "daha iyi dedektör" hangisidir? Bu sorunun tek-sayılık yanıtı DQE'dir: bir dedektörün, üzerine düşen X-ışını kuantumunu ne kadar verimli biçimde görüntü kalitesine (SNR'ye) çevirdiğinin ölçüsü. Önemi şudur: yüksek DQE, aynı görüntü kalitesini daha düşük dozla elde etmek demektir — yani doğrudan ALARA'nın kalbinde. DQE, MTF (sinyal) ile NPS (gürültü) kavramlarını tek bir ölçüde birleştirir.
DQE nedir?
DQE (Detective Quantum Efficiency / Dedektif Kuantum Verimliliği), bir X-ışını görüntüleme sisteminin frekansa bağlı SNR performansını tanımlar.1 Kavramsal tanımı, sistemden çıkan SNR'nin karesinin, sisteme giren SNR'nin karesine oranıdır:1
Girişteki SNR basittir: SNR = √N olduğundan SNR²giriş = N, yani dedektöre düşen ortalama foton sayısıdır.1 İdeal (kusursuz) bir dedektör gelen her kuantumu mükemmel kullanır ve DQE = 1 olur; gerçek dedektörlerde DQE her zaman 1'in altındadır.
MTF + NPS
DQE'nin zarafeti, görüntü kalitesinin iki yüzünü — sinyal aktarımı ve gürültü — tek formülde toplamasıdır. Çıkıştaki SNR², MTF ve NPS ile ifade edilir:1
Burada MTF(f) sistemin sinyali ne kadar iyi işlediğini, NPS(f) ise gürültüyü nasıl işlediğini anlatır; k bir birim dönüştürme sabitidir.1 Yani DQE yüksek olsun istiyorsak: yüksek MTF (iyi çözünürlük) ve düşük NPS (az gürültü) gerekir. Bir dedektörü hem keskin hem temiz yapan şey budur.
Doz verimliliği
DQE'nin asıl önemi budur: bir dedektörün doz verimliliğinin mükemmel bir tanımıdır — yani gelen SNR²'yi görüntü SNR²'sine ne kadar iyi çevirdiğinin.1 Pratik sonuç doğrudan ALARA'yı ilgilendirir: daha yüksek DQE'li bir dedektör, aynı görüntü kalitesini daha düşük dozla (ya da aynı dozda daha iyi kaliteyle) üretebilir. Bu yüzden DQE, araştırma ortamında X-ışını görüntüleme sistemlerinin performansının ölçüldüğü standart hâline gelmiştir.1
Kaynaklar
- Bushberg JT, Seibert JA, Leidholdt EM, Boone JM. The Essential Physics of Medical Imaging, 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins, 2011. §4.11 (Detective Quantum Efficiency): DQE(f) = SNR²çıkış/SNR²giriş (Denklem 4-24); SNR²giriş = N (gelen foton akısı); SNR²çıkış = MTF²(f)/NPS(f); DQE(f) = k·MTF²(f)/(N·NPS(f)) (Denklem 4-26); DQE bir dedektörün doz verimliliğinin mükemmel bir tanımıdır ve araştırmada dedektör performansının standardıdır (s.94–95, Şekil 4-37). Sayfa numaraları bu baskıya aittir.
- İlişkili: MTF Nedir? · NPS Nedir? · Doz ve Gürültü (√N) · ALARA Prensibi