İki hasta düşünün: biri ince, biri kalın. Aynı mAs ile çekilirse, ince hastanın görüntüsü aşırı pozlanır, kalın hastanınki ise yetersiz kalır. Tekniker her hastaya göre değeri elle ayarlamak yerine, bu işi fiziğe bırakabilir: AEC (otomatik pozlama kontrolü), alıcıya ulaşan radyasyon doğru düzeye ulaştığında pozlamayı otomatik olarak sonlandırır. Sonuç: hasta boyutundan bağımsız, tutarlı görüntü ve optimize doz.
AEC nedir?
Fotometre (phototimer) olarak da bilinen AEC, radyografide elle pozlama süresi ayarı yerine sıkça kullanılır.1 Temel mantığı şudur: sistem, görüntü alıcısına ulaşan gerçek radyasyon miktarını ölçer ve uygun pozlamaya ulaşıldığında X-ışını üretimini durdurur.1 Böylece hasta kalınlığı ve zayıflatma farkları görüntüleme anında telafi edilir; tekniker süreyi önceden bilmek zorunda kalmaz.
Nasıl çalışır?
Bir AEC sistemi şu parçalardan oluşur: alıcının önüne yerleştirilen bir ila üç iyon odası (fotosel), bir yükselteç, bir karşılaştırıcı/integratör devresi, bir sonlandırma anahtarı ve bir yedek zamanlayıcı güvenlik şalteri.1 Hastadan (ve varsa gridden) geçen X-ışınları iyon odalarında sinyal üretir; bu sinyal yükseltilip biriktirilir. Biriken sinyal, önceden seçilmiş bir referans değere eşit olduğunda bir çıkış darbesi pozlamayı keser.1 Panelde bir yoğunluk/SNR seçici, bu referans değeri adım başına yaklaşık %10–15 artırıp azaltarak toplam pozlamayı ince ayarlar.1 Genellikle üç fotosel bulunur ve tekniker, projeksiyona göre hangilerinin kullanılacağını seçer (örneğin PA akciğerde dış hücreler). Fotosel ya da devre arızalanırsa, yedek zamanlayıcı önceden ayarlı bir sürede ışını keserek güvenliği sağlar.1
Doz ve hasta boyutu
AEC'nin doz açısından değeri çift yönlüdür. Bir yandan tutarlılık sağlar: alıcıya ulaşan doz (dolayısıyla görüntü kalitesi) hasta boyutundan bağımsız sabit kalır; ince hastada gereksiz fazla doz, kalın hastada yetersiz pozlama (ve tekrar çekim) önlenir. Öte yandan AEC kör değildir: yanlış fotosel seçimi (örneğin metal protez ya da yoğun bir yapı sensörün üzerine denk gelirse) sistemi yanıltıp gereğinden fazla ya da az pozlamaya yol açabilir. Bu yüzden doğru fotosel seçimi ve konumlandırma, AEC'nin ALARA aracı olarak işe yaramasının ön koşuludur.
Kaynaklar
- Bushberg JT, Seibert JA, Leidholdt EM, Boone JM. The Essential Physics of Medical Imaging, 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins, 2011. §6 (Phototimer — Automatic Exposure Control): fotometre, alıcıya ulaşan gerçek radyasyonu ölçer ve uygun pozlamaya ulaşıldığında X-ışını üretimini sonlandırır; hasta kalınlığı ve zayıflatma farkları görüntüleme anında telafi edilir; 1–3 iyon odası, yükselteç, karşılaştırıcı/integratör, sonlandırma anahtarı, yedek zamanlayıcı; yoğunluk/SNR seçici adım başına ~%10–15; üç fotosel seçilebilir (Şekil 6-28, s.218). Sayfa numaraları bu baskıya aittir.
- İlişkili: Işınlama Parametreleri (kVp, mAs) · Radyografide Kalite Kontrol · ALARA Prensibi