Radyasyon Türleri: Alfa, Beta, Gama, X, Nötron

Radyasyon Nedir? yazısında iyonlaştırıcı radyasyonu tanımıştık. Ama "iyonlaştırıcı radyasyon" tek bir şey değildir; içinde çok farklı türler vardır. Bir türü kâğıt durdururken, bir diğeri için kalın kurşun gerekir. Bu fark hem korunmanın hem de neden bazı türlerin daha tehlikeli olduğunun temelidir.

Alfa ve beta

Bunlar parçacık radyasyonudur — yani gerçek maddesel parçacıklar.¹

• Alfa (α): İki proton ve iki nötrondan oluşan, görece ağır ve çift pozitif yüklü bir parçacıktır (aslında bir helyum çekirdeği). Çok güçlü iyonlaştırır ama çok az giricidir: bir kâğıt yaprağı ya da cildin ölü dış tabakası onu durdurur. Bu yüzden dışarıdan tehlikeli değildir; ama alfa yayan bir madde solunur ya da yutulursa (örneğin radon), iç dokulara doğrudan zarar verdiği için risklidir.
• Beta (β): Çekirdekten fırlayan yüksek hızlı bir elektrondur (negatif yüklü, alfadan çok daha hafif). Alfadan daha giricidir ama yine de birkaç milimetre alüminyum ya da plastik onu durdurur. Cilde nüfuz edebilir, derin dokulara genellikle ulaşamaz.

Gama ve X-ışını

Bunlar parçacık değil, fotontur — yani elektromanyetik radyasyon, yüksüz ve kütlesizdir.¹ İkisi de fizik olarak aynıdır; tek fark kökenleridir: gama (γ) atom çekirdeğinden, X-ışını ise elektron etkileşimlerinden (örneğin X-ışını tüpünde) doğar. Yüksüz oldukları için maddeyle az etkileşir ve çok giricidirler: vücudu boydan boya geçebilirler — tıbbi görüntülemeyi mümkün kılan da budur. Onları zayıflatmak için yoğun malzemeler (kurşun, beton) gerekir.

Nötron

Nötron yüksüz bir çekirdek parçacığıdır; genellikle nükleer reaktörler ve bazı özel kaynaklarda ortaya çıkar, tanısal radyolojide karşımıza çıkmaz. Yüksüz olduğu için çok giricidir, ama yükten bağımsız olarak çekirdeklerle etkileşir; en etkili biçimde hidrojen bakımından zengin malzemelerle (su, parafin) ve kalın betonla durdurulur.¹

Neyle durdurulur?

Bir türü neyin durdurduğu, onun giriciliğinin en sezgisel özetidir:

← Tüm makaleler